"Afrika müziği ya da Bach olmasaydı, caz da olmazdı." Trilok Gurtu
İnsanoğlu, on binlerce yıl evvel mağaralarda yaşarken, iliğini emdiği av hayvanının son kalan kaval kemiğini üfleyip modern nefeslilerin; o kemiği başka sert nesnelere vurarak çıkardığı ritmik seslerle de modern zamanların perküsyon ve davulunun tarihini başlattı.
İlk ortaya çıkışından beri caz, davulsuz olmadı. Art Blakey, Elvin Jones, Buddy Rich, Tony Williams caz tarihinin en parlak davulcuları listesinde ilk sıraları oluştururlar. Ama Max Roach zirvedir.
Bagetlerin daha davul ve zile ilk değişlerinde gelen barok sesler ve süslü vuruşlar, çalanın o olduğunu bildirir. Aynı performansta kolaylıkla hem primitive hem de ultra modern olabilen kabiliyeti renkli ve harmonik usta elinden çıkma gobleni akla getirir.
Müthiş empravizasyonlarıyla davulun ifade olanaklarını zenginleştirirken modern cazın ritmik dilinin yaratılmasında başat ekolün göz kamaştırıcı davulcusu Max Roach, 15 Ağustos 2007 senesinde New York'ta öldü. 83 yaşındaydı.
Roach, cazın dans salonu eğlencesinden konser sahnesi sanatına yükselmesini sağlayan, 1940'ların yüksek hızlı, armonik olarak gelişmiş müziği cazın ana akımı Bebop'un kurucularından biriydi. Dizzy Gillespie, Charlie Parker ve Thelonious Monk gibi müzik devleriyle yaptığı dönüm noktası niteliğindeki onlarca kayıtta -canlı performanslarda efsaneye "şimdiye kadarki en büyük caz konseri" olarak literatüre giren 1953 performansı da dahil olmak üzere- standart olmaya devam eden caz davulculuğunda yeni bir yaklaşımın öncülüğünü yaptı.
70 yıldır müzikte etkili bir güç olan Roach, Afrika ve Asya müziği, dans, şiir ve hip-hop gibi diğer sanatsal geleneklerin unsurlarını bünyesine katarak doğaçlama müziğini ufukların ötesine taşıdı. Sahnede 100 kadar vurmalı çalgı ile performanslar yönetti, ancak aynı zamanda sadece metal bir stant üzerine monte edilmiş bir çift zil ve bir pedal kullanarak minimalist sololar da çaldı.
Caz eleştirmeni Gary Giddins 1991'de Los Angeles Times'a "Başka hiçkimse koltuğunun altında bir zille sahneye çıkıp 'Bu sanat' demeye cesaret edemedi. Ondan önceki hiçbir davulcu bunu başaramamıştı." değerlendirmesini yaptı ve ekledi, "Bunu yaptığında da büyük bir virtüöz muamelesi gördü".
Daha sonra besteleri ve birkaç yıldır evli olduğu şarkıcı Abbey Lincoln ile yaptığı kayıtlarla ırksal eşitliğin güçlü bir sesi oldu.
Max Roach'un en önemli yenilikleri, 1940'larda, kendisi ve başka bir caz davulcusu Kenny Clarke'ın yeni bir müzikal zaman kavramı tasarlamalarıyla geldi. Roach ve Clarke, bas davul yerine "ride" zilinde standart 4/4 zamanlı vuruşunu çalarak, solistlerin özgürce çalmasına olanak veren esnek, akıcı bir ritmik model geliştirdiler. Yeni yaklaşım aynı zamanda davulcunun trampet, "crash" zili ve setinin diğer bileşenlerine dramatik vurgular eklemesi için alan bıraktı.
Roach, ritmik atağını bir ezginin melodisiyle eşleştirerek enstrümanına yeni keşfedilmiş bir ifade inceliği getirdi. Sık sık dinamik vurguyu tek bir cümle içinde davul setinin bir kısmından diğerine kaydırarak ton rengi ve ritmik bir sürpriz duygusu yarattı.
Bugün neredeyse her caz davulcusu bu şekilde çalıyor, ancak Clarke ve Roach 1940'larda yeni stili tanıttığında, bu devrim niteliğinde bir müzikal ilerlemeydi.
Caz tarihçisi Burt Korall, "Oxford Companion to Jazz"da "Max Roach'ın Charlie Parker ile ilk kayıtları 1945'te Savoy tarafından piyasaya sürüldüğünde," diye yazmıştı, "Davulcular hayranlık, şaşkınlık ve hatta korku yaşadılar."
Maxwell Lemuel Roach, 10 Ocak 1924'te Newland, NC'de doğdu ve 4 yaşındayken ailesiyle birlikte Brooklyn, NY'ye taşındı. İlk davul setiyle 12 yaşında tanıştı.
16 yaşındayken Duke Ellington'ın orkestrasında kısa bir süre çaldı ve Manhattan School of Music'te okudu, ancak asıl eğitimini Harlem'in tüm gece açık kulüplerinde aldı.
1977'de verdiği bir mülakatda "Ben New York'ta gençken, haftanın yedi günü gece gündüz çalışıyorduk" dedi. "Akşam 21.00'den 3.00'e kadar şehir merkezinde çalardık Sonra eşyalarımızı toplar ve sabah 4'ten sabah 9'a kadar mesai dışı bir kulübe giderdik. Gün boyunca [piyanist] görebileceğiniz ev kiralama partileri vardı. Art Tatum ve [davulcu] Sid Catlett. Bizim öğretimimiz buydu. Öğrenmenin en harika yoluydu."
1944'te Roach, Gillespie'nin ilk gerçek bebop kaydı olduğu kabul edilen "Woody 'n' You" adlı eserinde trompetçi Dizzy Gillespie ve tenor saksofoncu Coleman Hawkins ile davul çaldı. Bir yıl sonra alto saksafoncu Parker'la birlikte çalışan Max Roach, "Billie's Bounce", "Koko" ve "Now's the Time" gibi referans bebop melodileri üzerinde performans sergiledi.
1953'e kadar Parker'la aralıksız çalıştı ve bir süre Parker'ın, ne yazık ki, narkotik zevkini aldı.Ancak Roach bağımlılığının üstesinden geldi ve 1950'lerde trompetçi Miles Davis'in ağır depresyon sonucu dipleyerek müziğe ara vermesine neden olan eroin alışkanlığından kurtulmasına yardım etti.
1949'da, Roach, piyanist Bud Powell'ın çığır açan "Tempus Fugit" ve "Un Poco Loco"da yer aldı, ardından Davis ve Gerry Mulligan liderliğindeki "Birth of the Cool" adlı etkili 1949-50 oturumlarında yer aldı. 1951'de piyanist ve besteci Thelonious Monk'un önemli eseri "Genius of Modern Music, Vol. 2"nin de davulcusuydu.
Birlikte ele alındığında, bu kayıtlar, modern cazın baskın biçimi olmaya devam eden bebop'un canlı dilini tanımladı. Pek çok hayranın gözünde bebop, 15 Mayıs 1953'te Max Roach'un "gelmiş geçmiş en büyük caz konseri" için Toronto'da Parker, Gillespie, Powell ve basçı Charles Mingus'a katılmasıyla doruk noktasına ulaştı. Mingus ve Roach tarafından kurulan Debut plak şirketinin "Live at Massey Hall" albümünde yer aldı.
1954'te California'da, Max Roach ve trompetçi Clifford Brown, saksafoncu Sonny Rollins'in de dahil olduğu, çok beğenilen bir beşli oluşturdu. Hard bop olarak bilinen caz tarzının temeli haline gelen zarif müzikleriyle bir sismik sarsıntı yarattılar.
Brown, 1956'da 25 yaşında bir araba kazasında öldüğünde, perişan olan Roach alkole sığındığı ağır bir depresyona girdi. Rollins, Monk ve trompetçi Kenny Dorham ile yeni projeler keşfederek sıkı çalışarak toparlandı.
Müziği Roach'a ve sözleri Oscar Brown Jr.'a ait olan 1960 tarihli "Max Roach's Freedom Now Suite", Sivil Haklar hareketinde bir müzikal yankı yarattı. Bu eseri yapmak ve seslendirmek o dönemin Amerika'sındaki ırkçılık ve zenci düşmanlığının egemen olduğu bir ortamda çok cesurca bir onurlu başkaldırıydı.
1972'den başlayarak, Roach, başta Massachusetts Üniversitesi'nde sonra ülke çapında müzik dersleri verdi. Avangard müzisyenler Cecil Taylor, Anthony Braxton ve Archie Shepp ile çalıştı; 10 üyeli bir davul topluluğu kurdu. M'Boom Re: Percussion'; gospel koroları, senfoni orkestraları, pirinç beşliler ve Japon davulcularla birlikte sahneye çıktı.
Son kaydını 2002 yılında trompetçi Clark Terry ile yaptı. Ardında yüz elliye yakın albümden oluşan hazinesini cazseverlere emanet ederek bu aleme veda etti.
