Geldikleri gibi giderler

Geçen gün sık yapmadığım bir işi yapacak oldum ve Galatasaray'ın Zalgiris'le maçını "seyredeyim" dedim. Dedim ve seyrettim de. Seyredilebilir bir maçtı. Sıkılmadım hiç.

Aslında maçın kendisiyle doğrudan bir ilişkisi olduğunu düşünmediğim bir ayrıntı dikkatimi çekti. Bu yazının başlığı olan sözdü bu "ayrıntı" dediğim şey.

Her Türkiye Cumhuriyeti yurttaşı o sözü Mustafa Kemal Atatürk'ün söylemiş olduğunu bilir. Sözün kendisi kadar söylendiği yer, tarih ve durum da önemlidir. Birinci Dünya Savaşı'nı kazanan ülkeler "mütareke" sonrasında donanmalarının bir kısmını İstanbul'a göndermiş, Boğaz'ın başında demirlemişlerdir. Karaya "işgal gücü" olmak üzere asker çıkaracakları bellidir. Tam bu sırada Mustafa Kemal de doğudaki görevinden İstanbul'a dönmüştür. Manzarayı görür ve o cümleyle tepkisini dile getirir. Bu önemlidir, ama daha önemlisi, bir süre sonra dediğini yapacak olmasıdır. Giderler.

Böyle bir tarihi fiilen yaşamış olan bir toplumda unutulmayacak bir anı ve sözler.

Peki, tamam, ama bu sözün bu maçın haftaym aralığında ekrana çıkmasının anlamı nedir? Neden bu hatırlama?

"Gelenler" ve "gidecek" olanlar. Bu kelimelerle anlatılanlar Galatasaray'ın oyuncuları olmayacağına göre herhalde Zalgiris oyuncuları kastediliyor. İyi ama 1918'de gelenler Osmanlı devletinden toprak almak üzere gelmişler. Söz konusu futbolcular ise kupanın bu turunun ilk maçını oynamış, ikinci maçını oynamak üzere İstanbul'a gelmiş bir futbol takımının oyuncuları. "Geldikleri gibi giderler" cümlesinin içerdiği "anti-emperyalist" ruh halini akla getirecek nasıl bir şey olabilir ki burada karşımıza bu yazı çıkıyor? Litvanya'nın Boğaziçi'nde gözü mü var, nedir?

Ama Litvanya'nın "gözü olsa" da, böyle bir maçın sonucunda iki ülke arasında bir toprak alıp verme sonucu beklenmiyor.

Sonra öğreniyoruz ki bu maçla ve onun oyuncularıyla ilgisi olmayan bazı olaylar (galiba bir "Atatürk" filminin gösteriminin karışık hikâyesi) bizleri kızdırmış ve böyle bir hatırlama/hatırlatma yapma gereği duyulmuş. Örneğin maçı anlatan spiker de coşuyor "Geldikleri gibi giderler" sözüne, ajitatif söylemlere girişiyor. "Yerli ve milli" duygularımızı

Hep bir ağızdan haykırıyoruz.

Yukarıda söylediğim gibi, Atatürk'ün sözü onun hayatının ve "ulusal gurur haznemiz"in akılda kalması gereken bir parçası. Ama böyle bir şeyi yâd etmenin "zaman ve zemini" olmalı. Ne bileyim, Litvanya maçını kazandık diye Malazgirt zaferini ya da Preveze zaferini ya da Mohaç Meydan Muharebesi'ni hatırlamamız gerekmiyor. Bu, yersiz olduğu gibi "zararlı" da. Bu maçı 1-0 kazandık diye "geldikleri gibi gittiler" edebiyatı yapacaksak, öfkemizin nesnesini şaşırıyoruz demektir ki bunun sonucu olsa olsa "yabancı düşmanlığı" olur. Hedefler arasında ayrım gözetmeden bir düşmanlık dili kullanmak pek anlamlı bir davranış değil.

Ulusallık ve ulusalcılık ideolojilerinde, görece belirtik ya da görece örtük olarak bir "üstünlük" teması her zaman bulunur. Her topluluk ve elbette etnik topluluklar geçmişlerinde ya da "bugün"lerinde onlara kıvanç duygusu yaşatan olaylar olmasından zevk duyarlar. Ama bu zevk hiçbir zaman başka topluluklar üzerinde üstünlük hakkı iddia etmeye uzanmamalı ve aynı zamanda övünmek için olay uydurmaya gelmemelidir -Abdülhamid'in İngiliz elçisini tokatladığı televizyon dizisi bu ikincinin bence henüz aşılmamış örneği. Söylemeye gerek var mı? Olmuş olayları bizim olmalarını istediğimiz şekle sokmak üzere çarpıtılmalarını da bu kategori içinde anmak herhalde yanlış olmaz.

AKP'nin iktidarda bulunduğu ve AKP ideolojik zihniyetinin toplum hayatında gitgide genişleyen bir varlık kazandığı bu yıllarda geçmişin, geleceğin, her şeyi olduğu gibi değil, bu ideolojinin istediği gibi olduğu -Abdülhamid'in elçi tokatladığı, Karayılan'ın Kılıçdaroğlu'na davulla rekabet ettiği bir dünyada yaşıyoruz, yaşamaktayız. Gerçeklik değil, gerçekliğin mıncıklanma şekli önemli. Satış yapan bu, yapmasını sağlayacak mekanizmalar da kurulmuş ve her yerde karşımıza çıkıyor. Gerçekliğin kendisinin ise müşterisi yok. Çünkü gerçeklik kimseyi mutlu etme misyonuyla var olmuyor.