Aslında Papa Francis’in hayaliydi, İznik‘te tüm Hristiyanları birleştirecek bir buluşma yapmak. İki kere tarih ayarlandı ancak sağlık sorunları nedeniyle bu toplantı gerçekleşemedi. Onun yerine gelen 14. Leo ilk yurt dışı ziyaretini Türkiye’ye yaparak bu ortak hayali gerçekleştiriyor. Ancak birleşim siyasetin gölgesinde kaldı diyebiliriz.
Papa’nın İznik Konsili’nin 1700. yıldönümü dolayısıyla başkanlık yapacağı toplantıya Moskova ve bazı Ortodoks kiliselerinin patrikleri katılmıyor.
Ortodokslar arasındaki gerginlik yeni başlamadı tabii ki, İstanbul Fener‘deki Rum Patrik ile sayıca en büyük kilisenin başı olan Rusya Patriği arasında denge zaten kırılgandı, diğerleri daha küçük sayılarla ifade edildiği için bu iki büyük kilise güç dengesinde öne çıkıyor doğal olarak.
Zaten kırılgan olan bu dengeye ilk darbe 2016’da geldi, Fener Rum Patriği Bartholomeos tarafından toplanacak konseyin 2015 ‘te İstanbul’da buluşması gerekiyordu, ancak 24 Kasım’da Türk hava sağasında uçan bir Rus avcı uçağının vurulması üzerine Putin Rusların Türkiye ‘ye seyahat etmesini yasakladı. Bur durumda Rus Patriği Kirill’i zor durumda bırakmamak için buluşmanın Kıbrıs’ta 2016’da yapılması öngörüldü. Ancak Rus, Bulgar, Gürcü ve Antakya patrikleri toplantıya katılmayacaklarını açıkladılar.
Bunu izleyen günlerde Ukrayna ile Rusya arasını gerginleşme başlayınca Ukrayna Parlamentosu, Barthalomeos’dan (otosefallik) bir anlamda özerklik istedi. Fener Rum Patriği bu isteği kabul etti ve 2019 ‘da İstanbul’da St. George Katedralinde törenle belge verildi.
Kremlin için bu bardağı taşıran son damla oldu, tüm bunları Batı manevrası olarak gördü ve “Kabul edilemez” dedi. Bunu izleyen süreçte tüm Rusya’nın Patriği Kiril Putin’i kutsadı, bu anlamda savaşı da meşru gördü, Zelenski de Moskova’ya bağlı Ortodoks Kilisesi’ni himayesine aldı.
Yani savaş dini bir boyut kazandı ve kiliseler arası diyalog tehlikeye atıldı. Patrikler arasında Rus Patrikhanesi’ni protesto eden de oldu diyaloğu sürdüren de.
İznik’e dönersek, bu toplantı Tarihteki ilk Ekümenik Konsil’in yıldönümü olması vesilesiyle tekrar buluşmak için önemli bir fırsattı.
Papa Francis böyle tasarlamıştı, Leo da bu mirası seve seve kabul etmişti. Nitekim bugüne kadar verdiği tek söyleşide, “(…) Birçok farklı cemaatin liderlerini davet etmenin ekümenik bir vesile olmasını isterim. Çünkü İznik bir inanç bildirgesidir” diyor.
Vazgeçen patrikler
Katolik dünyanın başkenti Vatikan birleştirmeyi umuyordu ama bunu hayata geçirmek zordu.
Rus Patriği ile Rum Patriğin bir araya gelmesi neredeyse imkansız hale gelmişti. Bu yüzden organizatörler “Pentarşi” formülünü önerdiler, yani beş psikoposluk makamının temsilcilerinin katılmasını: Roma, İstanbul (bir ok batı yayın organı taradım, hemen hepsinde Kostantinopolis diye geçiyor), İskenderiye, Antakya, Kudüs.
Son bir kararla fikir değiştirmezlerse Antakya ve Kudüs patrikleri de toplantıya katılmayacaklarmış.
Öte yandan, 28 Kasım’da İstanbul’da Kutsal Ruh Katedrali’nde rahiplerle buluşacak olan Leo, daha sonra Yoksulların Küçük Kız Kardeşleri tarafından yönetilen Fransız Fakirhanesi’ni ziyaret edecek. Daha geniş katılımlı Wolswagen Arena’daki toplantıya katılabilmek için Hıristiyan yurttaşlar arasında büyük bir sevinç yaşanıyor ve çok sayıda talep var.
Geldiği günden bu yana kalbini ve kapısını göçmenlere, zor durumdaki insanlara açık tutan Papa Leo ise tüm zorluklara rağmen birleşimden umutlu, nihai amacı ise “Küresel barışa katkıda bulunmak.”
